infoKonin – Koniński Portal Informacyjny

Władysław Pawlak – zapomniany dowódca AK z Ziemi Konińskiej

środa Styczeń 18, 2023

Władysław Pawlak urodził się 15 kwietnia 1901 roku we wsi Chrustne koło Garwolina w rodzinie chłopskiej.

W 1920 roku, jako ochotnik, wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Po wojnie kontynuował naukę w Powiatowym Seminarium Nauczycielskim w Siedlcach. W 1924 roku rozpoczął pracę w Kozarzewie w gminie Kazimierz Biskupi. W nowym miejscu zamieszkania brał udział w organizacji lokalnej mleczarni oraz w wyborach do Rady Gminy Kazimierz Biskupi. Pod koniec lat 30. XX wieku rozpoczął studia na Uniwersytecie Warszawskim, które przerwała niestety II Wojna Światowa.

Podczas kampanii wrześniowej dowodził batalionem 68 Pułku Piechoty. Oddział został rozbity pod Kutnem, jednak Pawlakowi udało się przeżyć. Przedarł się następnie do Warszawy, gdzie wziął udział w obronie stolicy. Po kilku dniach udał się do Garwolina, tworząc tam duży oddział żołnierzy, pochodzących z różnych formacji. Jednostka miała dotrzeć do Lublina, jednak ulegając namowom pułkownika Koca, Pawlak zmienił kierunek marszu, wyznaczając Rumunię jako nowy cel. W Chełmie napotkał innych wycieńczonych żołnierzy, pod wpływem których zaprzestał dalszego marszu. W pobliskim lesie rozkazał zniszczyć broń i rozwiązać oddział.

W październiku 1939 roku wrócił do rodzinnego domu w Daninowie w gminie Kazimierz Biskupi. Ponownie podjął pracę w szkole w Kozarzewie. 1 marca 1940 roku placówka została zamknięta przez okupanta niemieckiego. 12 maja, tego samego roku, Pawlak złożył przyrzeczenie wojskowe swojemu koledze z Goliny – Stefanowi Walczakowi, obiecując zorganizować lokalny oddział Związku Walki Zbrojnej.

Po zamknięciu szkoły w Kozarzewie pracował jako robotnik szosowy, na trasach: Słupca-Konin, Konin-Koło-Kleczew-Wilczyn-Ślesin i Konin-Rychwał. Taki rodzaj pracy pozwalał mu szybko nawiązywać kontakty z różnymi ludźmi (m.in. dróżnikami, mieszkańcami pobliskich gospodarstw i robotnikami pracującymi na stacjach w Spławiu, Koninie, Patrzykowie lub Kramsku), dzięki którym powstało osiem regionów ZWZ. Ostatecznie dowództwo ZWZ powierzyło mu stanowisko pierwszego komendanta obwodu ZWZ Konin „Krzywda”. Na swojego zastępcę mianował kaprala Władysława Brawatę ps. „Lasota”. W skład komendy weszli: szef łączników – naczelnik rejonowej poczty – Stanisław Kłęk ps. „Głąb”, łączniczka – Wanda Zwolańska, szef kwatermistrz – starszy sierżant Jan Łagodziński, szef saperów – starszy sierżant Stanisław Konieczny ps. „Żbik” i szef sanitarny – lekarz Nepomucen Anasiewicz ps. „Sęp”. Jednym ze współpracowników Władysława Pawlaka był Eugeniusz Gajewski – długoletni przedwojenny, jak i powojenny kierownik szkoły podstawowej w Kazimierzu Biskupim, wielokrotnie kursujący pomiędzy terenami II Rzeczypospolitej bezpośrednio wcielonymi do III Rzeszy, a Generalnym Gubernatorstwem.

Zwerbowane przez niego osoby zbierały informacje o niemieckich transportach kolejowych i drogowych. Udzielały pomocy materialnej wysiedlonym i kolportowały podziemną prasę. Wydawały setki fałszywych dowodów osobistych oraz zaopatrywały w żywność, lekarstwa i pieniądze osoby zagrożone wysiedleniem lub uciekinierów z obozów jenieckich, w tym m.in. wysiedlonych do Generalnego Gubernatorstwa, mieszkańców Kazimierza Biskupiego. Członkowie zbierali i dostarczali naczelnym władzom informacje o niemieckich zbrodniach wojennych. W 1941 roku podwładnym Pawlaka udało się zorganizować ucieczkę Ludwikowi Lisiakowi – więźniowi Gestapo, przebywającemu wówczas w konińskim szpitalu.

Organizowana przez niego pomoc skierowana była również dla prześladowanych Żydów, poprzez organizację dla nich na stacjach kolejowych w Koninie, Kazimierzu Biskupim, Ślesinie i Skulsku punktów z żywnością i odzieżą. Pracujący na kolei członkowie ZWZ zatrzymywali pod różnymi pretekstami niemieckie pociągi. Wykorzystując nieuwagę Niemców sypali piasek do panewek wagonów, zatruwali żywność i wodę lub wciskali do smaru przy osiach drobne metalowe opiłki. W ten sposób opóźniali działania wojsk niemieckich. Ponadto na stacji w Spławiu opróżniali wagony z butów i koców przeznaczonych dla Wermachtu, a na stacji w Cieninie spalili cztery wagony z lekarstwami. Do innych osiągnięć Władysława Pawlaka zalicza się: zamontowanie tajnej radiostacji nadawczo-odbiorczej w Daninowie, przygotowanie planów miejsc zrzutów broni w Puszczy Bieniszewskiej i magazynów karabinów oraz amunicji w lasach kazimierskich i w Starym Mieście.

W kwietniu 1942 roku konfident Gestapo wydał większość członków lokalnej komórki konspiracyjnej. Władysław Pawlak nie został jednak aresztowany, ponieważ uratował go Roman Kin (ps. „Cichy”), ukrywając go w różnych miejscach. Dzięki pomocy Ignacego Pawlickiego z Kleczewa, Stanisława Brzezińskiego i łączniczki Wandy Zwolańskiej udało mu się zbiec do Generalnej Guberni. Po krótkim przeszkoleniu, wyrobieniu fałszywych dokumentów i przyjęciu nowego pseudonimu (Wład) rozpoczął konspiracyjną działalność w okręgu AK Łódź.

Po wojnie nadal pracował jako nauczyciel w Kozarzewie. Pod koniec swojego życia zamieszkał w Koninie. Zmarł 16 marca 1993 roku w konińskim szpitalu.

*Artykuł ten opieram na swoim wcześniejszym artykule, który opublikowałem na Wikipedii w marcu 2022 roku: https://pl.wikipedia.org/wiki/W%C5%82adys%C5%82aw_Pawlak_(porucznik)

Źródła:

 - Jerzy Jaworski, Blizny, wyd. 1, Marki, wydano nakładem autora, 2018, ISBN 978-83-934718-8-;

- Praca zbiorowa pod redakcją Zbigniewa Chodyły, Dzieje Kazimierza Biskupiego, wyd. 2, Konin: Wydawnictwo „Aspeks”, 2001, ISBN 83-88349-03-01;

- Robert Olejnik, Oddali młode życie. Nieco zapomniane dzieje żołnierzy Armii Krajowej w Koninie, LM.pl – pierwszy portal w regionie [dostęp 2022-03-07] (pol.);

- http://www.domyarkady.pl/aktualnosci/ak.pdf.

Zdjęcie pochodzi z archiwum domowego p. Lipińskich z Kazimierza Biskupiego.  

Napisz komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

INNE WIADOMOŚCI

Konin
1.5
°C
97
%
26
km/h
0.0
mm
0
cm
100
%